Yalvarmaqdan sözdən olduq, gözləməkdən gözdən.

Yalvarmaqdan sözdən olduq, gözləməkdən gözdən… qadınlar arasında istifadə edilən bu deyim çox məna daşıyır.  Əslində niyə yalvarmaq? Nə üçün yalvarmaq… Qadının kişiyə yalvarma ənənəsi nə vaxtdan başlayıb?  Kişi yarvartmaqla qadın üzərində öz üstünlüyündən zovq almaqmı istəyib.

 Bəzən Azərbaycan qadınları elə vəziyyətlə
üzləşir ki, şərait onların istəyinin elyhinə gedir.  Bu şəraiti yaradan səbəblər müxtəlif ola
bilir. Lakin bir həqiqət var ki, “qurbanlar”- baş verənlərdə öz
iştirakını, yəni davranış, həyat tərzi, 
jestlər və düşüncədən irəli gələrək “cəza”landıqlarının fəlsəfəsilə
qətiyyən razılaşmır. Onlar “Nə üçün? Hansı günahalara görə? Niyə
mən?” – deyərək, suallar verir. Bu qurbanların düşüncəsinin məhsulu və
əlamətidir. Sevgilisi tərəfindən atılmış qızlar oğlana yalvarmaqla, yenidən
sevgi qazanmağı, əri tərəfindən atılmış qadın yalvarmaqla ailəni zorla
saxlamağı, övladlarının ehtiyacını ödəməyən ataya yalvarmaqla uşaqlara baxmağı,
ataya, qardaşa  hər hansı məsələ üçün
yalvarmaqla istəklərini reallaşdırmağı, işdən çıxarılmaq məsələsi gələndə,
müdirə yalvarmaqla işdə qalmğı, əmlak bölgüsü, alimentin ödənilməsində,
nəqliyyat xərcləri, adi geyim, bəyəndiyi əşyanı əldə etmək üçün yalvarmaq və
gözləməklə “yaşamaq” ənənəsi var qadınlarmızın. Yalvarıb gözləmək kimi yanlış
addımlar əsrlərdir ki, qadınların iqtisadi azadlığını əlindən alıb.

Axı
qadınlar niyə yalvarır?

     Ağlamaq(yalvarmaq) həm də itaət etmək
anlamı verir. Mən, sənə itaət edirəm, sənə sitayiş edirəm deməkdir. Əslində göz
yaşlarının və yalvarmağın mesaji budur. Latınca familia(ailə) – bir kişiyə aid
olan qadın, uşaq və kölələrin cəmi deməkdir. Əgər psixoloji aspektdən məsələyə
nəzər saldıqda, ailə münasibətlərinin köləliklə asossasiyası alt şüurümuzun
yaddaşında “ilişib” qalmış qalıqlarıdır. Kişinin həyat yoldaşı və övladları ilə
münasibətində, iqtisadi asılılıq yaratması şüuraltı “yaddaşın” məsuludur. Ağa
və nökər, quldar və qul münasibətləri ailə münasibətlərində mövcud davranış
qaydalarıdır.

Lakin
sitayiş müqddəslərə də edilir. O halda, kişini müqəddəsləşdirmək eyni zamanda
pərəstiş edirəm anlamı da verə bilər. Nədən kişilər bu ilahi statusdan imitna
edərək, hökmüranlığın qəddar formasını seçir. Axı pərəstiş sitayişə, sitayiş
isə itaətə gətirir. Burda qorxu yox, sevgi itaət etdirir. 

Digər
bir hipotezə baxaq. Kişi bioloji olaraq sevir. Bioloji sevgi dəyişkəndir.
Kişinin bioloji və psixoloji ölcülərinin qadından fərqi budur. Kişi boloji və
psixoloji düşüncəsi ilə qadının da dəyişməyə meyilliyindən qorxur. Qorxunun
biruzə verilməsi kişi üçün yol verilməzdir. Çünki, kiçik yaşlarından oğlan
uşaqlarına deyirik – kişi qorxmaz, kişi qorxaq olmaz. Lakin biz anlamırıq ki,
qorxu insana xas bir xüsusiyyətdir və onun cinsi ola bilməz. Ötürdüyümüz bu
fikir oğlan uşağında insana xas olan emosiyaların “öldürülməsi” ilə
nəticələnir. Normal emosianal hala qarşı çıxılması, təbii tarazlığın pozulması
ilə  nəticələnir və “bağışlanmır”.

Yazıya
pozu yoxdur…

Əsirlərcə
bizə deyirlər, yazıya pozu yoxudr. Alın yazımızda nə yazılıb o da olmalıdır. Amma
alın yazısına əlavə yazdıqlarımızı da pozmuruq. Sterotiplərimiz  və ənənələrimizlə. Bir məsəl də var, analar
qızlarına “ananın günü qıza borcdur” deyərlər. Yəni ana nə qədər əzablı,
kəşməkeşli yaşayacaqsa, mütləq qızı da o həyatı yaşayacaq.  Ana döyüləcəksə, qız da gəlinlik həyatında
döyüləcək, söyüləcək, ələ baxacaq.  Anam
hərdən həyatından danışanda deyir, işləyib əmək haqqımı son qəpiyinə kimi
dədənə ( babama) verərdim. Özümə bir corab da almırdım. Bu əslində ailə
büdcəsinin birgə idarə edilməsi anlamına gətirir. Eyni zamanda hörmət
əlamətinin nümayişidir, böyüyə, ailəyə hörmət. Qazanılmış əmək haqqıda ailənin
haqqının tanınması. Lakin, nə babam, nə nənəm bir dəfə soruşmrudu bəlkə gənc
qadın olaraq onun bir istəyi və ya ehtiyacı 
varmı. Anam ömru boyu hamı üçün çaışdı. Hamının istəklərini yerinə
yetirdi-babanın, oğulun, ərin, nəvənin. Lakin heç kim bir dəfə soruşmadı sənin
nəyəsə ehtiyacın varmı? Səksən altı yaşlı anam bu gündə heç kimdən heç nə
istəmir.

İstəyənin bir üzü qara, verməyənin
iki üzü…

Kişinin
üzünü qara etməzlər. Kişidən pul istəməzlər, bu qeyri-etikdir. Bu düşüncə və bu
davranış qadının kişidən haqq hesab tələb etməsinə mane olan ən böyük sterotipdir.
Qadın qazandığının hesabını verməlidir. Kişinin pulu sayılmaz da deyirlər
bəzən. Kişinin pulu sayılarsa evin bərəkəti gedər. Bilmirəm bəlkədə bir mistik
anlam var bu deyimlərdə. Amma fakt odur ki, bəzi hallarda kişilər bu
sterotiplərdən və qaydalardan kifayət qədər bəhrələnirlər.

İqtisadi
zorakılıq – qarşı tərəf üzərində (həyat yoldaşı və s.) nəzarət və hakimiyyəti
bərqarar etmək üçün puldan istifadədir. Uşaqların saxlamasından imtina,  maliyyə qərarlarının sərbəst qəbulu, partnyorun
hər hansı xərclərə görə pul istəməsi üçün süni şəraitin formalaşması, məhsulların
alınması vaxtı qadının ehtiyaclarının nəzərə alınmaması, xərclərin hesabatının
tələb edilməsi, gəlirlərin gizlədilməsi, ailə pulunun sərf edilməsi, işləməyə qadağa,
işləməyə məcburetmə və qazanılmış əmək haqqından istifadəyə qadağa  və s. deməkdir.

Zorakılığın
bu forması qanun pozmanın təyini altına düşmür və çox təhlükəlidir. O psixi,
fiziki və cinsi zorakılığın cəzasız qalmasının ilkin şərtlərini yaradır, çünki
qadın ərdən iqtisadi asılılı olaraq izlənir. İqtisadi asılılıq qadını xüsusilə
zəif edir və ev zorakılığının ehtimalını yüksəldir.  

Yeməkdən
ümid yaxşıdır deyib atalar.

Viktimologiya
sözünün etimalogiyası yunan mənşəli olmaqla viktima – qurban, logos- elm
deməkdir. Bu elm  təməldən  kriminalogiya elmində cinayət zəminində
zərərçəkmişlərin  davranışının öyrənilməsi
ideyası ilə başlamış  və kriminologiyada
yeni bir tendensiya kimi inkişaf etmişdir. Lakin zamanla elmin bu sahəsi
dəyişikliyə uğrayaraq yeni istiqamətlər müəyyən etdi. [1]

Qurbanlara
dair elmdə iqtisadi zorakılığn qurbanları “Nə üçün? Hansı günahalara görə?
Niyə mən?” –suallar verərkən baş verənlərdə öz iştirakını, yəni davranış,
həyat tərzi, jestlər və düşüncədən irəli gələrək “cəza”landıqlarının
fəlsəfəsilə razılaşmalıdırlar.

Yeməkdən
ümid yaxşıdır deyərək gözləyənlər, Əli aşından da olur Vəli aşından da.

 İqtisadi zorakılıqdan fərqli olaraq
zorakılığın digər formalarından hansısa yolla xilas olmaq mümkündür. Lakin
sterotiplərə taınaraq, qul təfəkkürü ilə hər hansı ümidlə yaşayıb heç bir peşə,
bacarıq əldə etməyənlər ömrünün sonuna kimi qul olaraq qalır.


[1] Ирина Малкина-Пых –
Виктимология. Психология поведения жертвы.html

Facebook
Facebook
Google+
Google+
http://tamizdunya.com/yalvarmaqdan-sozd%C9%99n-olduq-gozl%C9%99m%C9%99kd%C9%99n-gozd%C9%99n">
Twitter

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir