Qadın azadlığının imitasiyası

Bu
yazımı qadın azadlığına həsr edirəm. O azadlıq ki, hər gün bu barədə danışılır,
mübahisə edilir, mübarizə aprılır və əslində isə ….

Əslində
isə Azərbaycan qadınının azadlıq problemi var. Bu problem təkcə düşüncə, davranışla
bağlı deyil. Bu ətraf mühit, cəmiyyət, icma, ailə və qadının özü ilə bağlıdır.

Azad
qadın heykəli olan bir olkədə qadının azadlığı da,  elə o heykələ bənzərdir, qara paltarlı və
donmuş vəziyyətdə…

 Səbəb? Səbəb cox sadədir. Donmuş qadın hərəktsizdir.
O düşünmür, qərar qəbul etmir, davranışı ilə ətrafı lərzəyə salmır, təhlükəsizdir.
Toplumun düşüncəsinə görə  azad qadın təhlükəlidir.
Çünki, əgər o azad olarsa onu nəzarət və idarə etmək olduqca çətindir. Bunu
heykəl belə duyur..

Nədənsə,
kişilərdən fərqli olaraq qadın azadlığı ilə bağlı danışanda,  dərhal məsuliyyət anlamı yada salınır. Axı
qadın anadır, bacıdır, qızdır, həyat yoldaşıdır. O kişinin -atanın, qardaşın, ərin,
ogulun, kürəkənin, qudanın, əmioglunun, xaloğulunun, bibioğlunun, hətta qonşu
kişilərin  də qarşısında davranışı ilə məsuliyyət
daşıyır.

Qəribə
paradoks odur ki, qadına verilən 
azadlığın, mütləq şəkildə təhlükəli davranış mənəbiyinə çevriləcəyi ilə
bağlı qənaət, bütün sosial təbəqlərdən olan kişilərin  rəyidir. Əgər qadına tam azalıq verilərsə… o
mütləq kişinin papağını yerə soxacaq! Cünki, qadın azalığı sözü, seksual
azadlıqla yozulur, asossasiya olunur.  Bu
düşüncə tərzinin hardan qaynaqlanıdğını tapmaq çox cətindir. Fakt odur ki,
ümumi düşüncə budur.

Amma
qeyd edək ki, qadın azalığı dedikdə- düşüncə, fikir, söz, müstəqil qərar qəbul
etmə, ictimai düşünmə, müstəqil gəlir əldə etmə və onu istədiyi kimi idarə etmə
və s ilə bağlı da düşünmək olar. Təbii ki, düşünülsəydi.

Bir qism
qadınar var ki, onlara  görə, qadın
azalığının kökündə mütləq şəkildə iqtisadi müstəqillik dayanır. Yəni, əgər mən
iqtisadi cəhətdən müstəqiləmsə, azadam, güclüyəm və idarə edənəm.  İdarə edən!!!

Azadlıq
və  idarə etmək  anlamının nə qədər tərs münasib olduğunu deməyə
gərək yoxdur.  Azadlıq idarə edilə bilməyən
bir hiss, düşüncə,  psixoloji durum və
davranışdır. Azadlıq fəlakət anlamı deyil, azadlıq düçüncə tərzi və insanın
insan qarşısnda qarşılıqlı hörmətinin nümayişidir. Iqtisadi azadlığın tam
azadlıq gətirməsi üçün ilk  növbədə  toplumun azadlıq haqqında düşüncəsində
eyniliyə nail olmaq, sterotip və patrirxal düşüncə tərzindən azad olmaq
lazımdır.

Bəs
qadınlar özlərini azad hesab edirmi? Bu sualı sosial şəbəkə vasitəsilə
qadınlara ötürdüm. Sual belə idi: qadınlar üçün azadlıq nədir? Qadınlar azad
olmaq istəyirmi?

 Əvvəlcə baxaq görək qadınlar azadlıq anlamına
nece rəy bidirib:

  • Qadın
    daxilən azad deyilsə, fiziki azadlıq onu rahat və xoşbəxt edə bilməz!;
  • qadın üçün azadlıq
    hmmmm….qadın da insandır, insana azadlıq, azad fikirləşmək, azad (şüurlu)
    hərəkət etmək, öz sözünü demək;
  • bu sozu hər qadın  öz anlayış səviyyəsinə gorə muəyyən edir;
  •  Ilk növbədə düsuncə
    azadlıgıdır;
  • Qadın azad
    olmalıdır…..Vəssəlam….;
  • Qadın
    ruhən azad olmalıdır. Təmiz düşünə bilməli, qərarlı addım atmağı bacarmalıdır.
    Bəzən qadınlar azadlıqla əxlaq yüngüllüyünü ayırd edə, fərqləndirə bilmirlər…
    Bəzi qadınlar düşünür ki, azadlıq heç kimə hesab verməmək, istədiyi kimi
    geyinmək, istədiyi addımı atmaq deməkdir… Mən heç bir zaman elə azadlığın
    tərəfdarı olmamışam. Heç bir zaman elə azad qadın olmaq istəmərəm…;
  • istəmədiyini
    eləməmək;
  • Qadın üçün azadlıq yersiz
    qadağaların, cinsiyyəti üzündən cəmiyyətdə ona qoyulan maneələrin olmamasıdır;
  • Ruhun azad deyilsə…azad
    ola bilməzsən!;
  • Şəxsən mənim üçün azadlıq,
    ruhumun azadlığı deməkdir. Sevdiyim insana inanmaq, güvənmək, və öz hisslərimi
    ona acanda mənim sarı sisimdə qəddarcasına çalmamaq və yaralarımı qanatmamaq
    deməkdir. Əgər mən insanı ürəkdən sevirəmsə mən azadam. əgər sevdiyim insana
    inanıramsa, ürəyimi hisslərimi ona etibar edirəmsə mən azadam. Mənim üçün
    azadlıq hisslərimin və ruhumun azadlığıdır:
  • Qadının azadlığı ailədə
    olan qarşılıqlı hörmətdən, anlaşmadan başlayir. Elə qadınlar var ki, onlar
    daima təsir altında olmaq istəyir. Bəlkə də bu bir xarakterdir.

Əslində səslənən fikirlər söz olaraq, azadlıq
anlamı verə bilir. Lakin bu tam azadlıqdırmı?

Azərbaycan qadını tam azaddırmı? Düşünürəm ki, qətiyyən
azad deyil.

Hətda təhsil və peşə karyerasında yüksəlmiş qadın  belə azad deyil. Çünki Azərbaycan qadını özü
öz ağası deyil.

Qayıdaq  sosial şəbəkədə bu
suala cavab verən kişilərin şərhinə….

  • Qadınlar
    heç bilir ki azadlıq nədir?
  • Qadınlar nə istədiyini
    əvvəl özu başa dushməlidir, sonra başqaları onun nə düşündüyünü tapmağa cəhd etsin!
  • Qadınlar azad olmaq istəmir. Qadın özünə hörmət qoyursa o azaddır.

Şərh bildirən qadınların
hamısı təhsilli xanımlardır. Onların azadlıq haqqında düşüncələrində oxşar
və  fərqli cəhətlər var. Bu cəhətləri
təhlil etmədən öncə azadlıq nədir anlamına nəzər salaq.  

Azadlq
sözunun etimaloqyasi müasir dünyamızda hüquqi aktlarla bağlı səsləndirilsə də, əslində  bu sözün ilkin mənbəyi qədim hindistan mənşəli
  “svapati” sözündən alındığı, mənası
“svo”-öz, “poti”-ağa demekdir. Yəni azadlığın ilkin anlamı
öz-özünün ağası olmaq deməkdir.  Azadlıq
sözünün ikinci mənşəyi isə rus mənşəli olub savoboda-dan götürülüb.

Azadlığa geniş anlamda yanaşsaq Azərbaycanda heç bir qadın azad
deyil. Lakin müxtəlif profildən yanaşsaq, o halda qismən azaddır. Bilirəm
qadınlarımız bu fikirlə bəlkə də razılaşmayacaq. Amma gəlin həqiqəti etiraf edək.

Biz özümüz  öz ağımızıqmı? Əlbətdə
ki, yox. Öz ağamız olmadığımızı sübutla bağlı təhlilə bir azdan davam edəcəm.
Amma indi bir neçə mətləbə toxunmaq istəyirəm.

Qadın azadlığı deyəndə kişilər –“yenə feministlik edirsiniz?” deyirlər.
Qadınlar isə “yox biz feminist deyilik” deyə çevik cavab verir.

Feminizm latın sözü olub, femina – qadın deməkdir. Ictimai siyasi hərəkat
olub, məqsədi qadınlara qarşı cinsinə, irqinə, yaşına, etnik mənsubiyyətinə,
sosial statusuna görə tətbiq edilən ayrı seçkiliyi aradan qaldırmaqdır.

Böyük anlamda –cəmiyyətin bütün sahələrində  qadınların  kişilərlə bərabərliyinə nail olmaqdır. Dar
anlamda isə,  qadınların kişilərlə bərabər
hüquqa mailk olması üçün mövcud olan hərəkatdır. XVIII əsirdə təməli qoyulsa
da, 1960-ci ildən daha aktiv bir mərhələyə kecid edib.

Feminizm ideya müxtəlifliyinə görə rəngarəngdir. Feminizm haqqında
müfəssəl məlumatı olmayan kişilər onun əsasən bu növlərinə istinadən  fikir yürüdür.

Lezbi feminizmi, kişi feminizmi , radikal feminizm, separat
feminizmi, amazon feminizmi, trans feminizmi.

Amma Feminizmin digər növləri- vumanizm (qadın), mənəvi feminizm, mədəni
feminizm, liberal feminizm, fərdi feminizm, marksist feminizmi, maddi feminizm,
yeni feminizm, post modern feminiz, psixo anlatik feminizm, “yüngül” feminizm,
fransız feminizmi və  s. mövcuddur.

Kişilər qadın azadlığını dar mənada dəyərləndirir. Azadlıq onların
düşüncəsinə görə ailədə qadının sərbəst şəkildə hərəkət etməsi, eyni zamanda
onlarla bərabər hüquqa malik olması deməkdir. Bu səbəbdən də onlar qadının azad
olmasını qəbul etmək istəmir və qadın azadlığını özlərinə məxsus şəkildə əlindən
almağa çalışır. Kişiyə görə qadının azadlığı, onun özbaşınalığı kimi dəyərəndirilə
bilər. Qadının ağası yalnız kişi (ata, qardaş, ər, oğul) ola bilər. Qadın özü
öz ağası olarsa bu artıq özbaşınalıqdır. 
Özbaşnalıq sırasına nələr daxildir: qadın öz qazancını sərbəst istifadə
edərsə, ərindən, atasından, qardaşından əvəvl danışarsa, gecə evə gec gələrsə,
icazəsiz hər hansı işə başlarsa və s. və s. Bu siyahını yazsam inanın ki,
oxuyub qurtarmaq olmayacaq. Bütün bu qadağalar isə, mövcuddur. Yuxarıda
azadlıqla bağlı fikir söyləyən bütün qadınların həyatında mövcuddur. Çünki, bu
qadınlar gözünü açandan həmin qayda və normaları qeyri-ixtiyarı qəbul edərək,
onu həzm etmişlər. Qadın heç vaxt, heç bir halda mən özüm öz ağamam demir.
Bizim istənilən azad qadın, mən evdə məsləhətləşim qərarımı deyərəm deməkdən çəkinmir. 

 Azadlıqla davranış anlamını
qarşıq salanlar da əksəriyyət təşkil edir. Məsələn, kişi psixoloqu ilə söhbət
zamanı o belə yanaşma sərgilədi: “Mən ayrı-seçkilik edə bilmərəm, nə qadına, nə də kişiyə ifrat azadlıq heç
lazım da deyil. Çünki bu sonda şəxsiyyət kimi aşınmaya, məsuliyyət hissinin
itirilməsinə gətirib çıxarır.”

Qayıdaq
qadının özünün öz ağası olması ilə bağlı hissəyə. Yuxarıda qeyd etdiyim kimi
Azəryacanda qadınlar heç də özü öz ağası ola bilmir. Baxmayaraq ki,
qanunverilikdə  kifayət qədər qadın
hüquqlarına dair müddəalar var. Hələ mən, qoşulduğumuz Beynəlxalq Konvensiyaları
saymıram. Demək, qadının özünün öz ağası olması üçün qanunvericilik aktları heç
də kifayət deyil. Doğrudur bu cəmiyyətdə, qadın və  kişilərin hüquq  bərabərliyini tənzimləyir. Amma azadlıq təkcə,
bu deyil. Əgər qadınlar bu hüquqdan yalnız, çıxlmaz vəziyyətə düşəndə istifadə
edirlərsə demək bu O deyil.

Ümumiyyətlə,
AZADLIQ sözü bizim ölkədə bir fobiya yaradan anlayışdır. Hamı qorxur ondan.
Qadın ona görə qorxur ki, o azad olarsa çoxlu qınaqla üzləşəcək. Kişi qadının
azad olmasından qorxur ki, azad olarsa onu bəyənməyəck.  Qadın azad olmaqdan qorxur ki, kişilər bu
azadlığa görə onu qəbul edib, bəyənməyəck. Cəmiyyət özü öz ağası olan qadını
qılıncalayacaq. Onu məhv edib əzəcək….

Bəs necə edək
ki, qadın azad olsun?

Biz qız
uşaqlarını evdən kənarda özünü fərqli apar mesajı ilə böyütməməliyik;

Biz qız
danışmaz, səsi çıxmaz, mesajını səsləndirməməliyik,

Biz, qız
yükü, duz yükü misalını unutmalıyıq,

Biz qız
uşaqalrının  öz fikirini ifadə edə
bilməsi və müstəqil qərar qəbul etməsi ənənəsini yaratmalıyıq.

Biz, qızı
özbaşına qoysan ya halvaçıya gedər, ya zurnaçıya misalını dəftər kitabımızdan
çıxarmalıyıq. Biz çox şey  dəyişməliyik. Biz
azad qadın obrazını imitasiya edirik. Bu imitasiyadan imtina etməliyik.

Azad insan,
azad qadın böyütmək üçün, onun 50 yaşa çatmasını gözləməmliyik. Körpəlikədən qızlara
sən insansan, sənin azad ruhun var deməyi öyrənməliyik.

Biz artıq
dərk etməliyik ki, azad qadın əslində daha müəkkəm varlıqdır. O azad olduğu
qədər də məsuliyyətlidir. O bu məsuliyyət hissini dərk edərək, nə ailəsinə, nə
icmasına, nə cəmiyyətə, nə də ölkəyə zərər gətiməz.

 Azad qadın qorxulu deyil, qorxulu, azad
olmayan qadının daxilində mövcud olanlardı….

Mehriban Zeynalova.

Facebook
Facebook
Google+
Google+
http://tamizdunya.com/qadin-azadliginin-imitasiyasi">
Twitter

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir