Carəsizəm məni dinləyin

17 yaşılı, Aygün (ad şərtidir) bizə müraciət edəndə artıq üç dəfə intihara cəhd etmişdi. İlk dəfə damarını kəsməyə, sonra,  hündür bir yerdən özünü atmağa, üçüncü dəfə isə  zəhərli dərman içməklə həyatına son qoymağa cəhd göstərmişdi.

Aygünün ailəsi uğursuz ailə idi.
Onun anası vaxtilə  əxlaqsız həyat tərzi
keçirmiş, elə həmin həyat tərzindən bu qızcığazı “qazanmışdı”. Aygün
doğuluşundan aruzolunmaz uşaq olmuşdu. Anası bir müddətdən sonar ailə qurmağa
müəyəssər olduğundan, Aygün nənəsinin himayəsinə keçmişdi.  Aygün və nənəsi, xalasının narkotik alverçisi
olan ərinin və özünün müxtəlif təhqrilərinə məruz qalmlı olurdu. Dördüncü sinfi
bitrəndə onu məktəbdən çıxrarırlar: – Qız uşağı oxumağı neynir, – dedilər. Evdə
həm qullquçu, həm  narazıların təpik
obyekti olan bu uşaq üçün sevindirici heç nə yox idi. Bu yandan da, nənəsinin
ankoloji xəstə olması aşkarlandıqdan sonar müsibətlər  daha da çoxaldı. İki il ərzində üç intihara
cəhd…

“Təmiz Dünya“ Qadınlara Yardım
İctimai Birliyi tərəfindən 301 nəfər yeniyetmə arasında apardığı sorğu nəticələrində
maraqlı məqamlar vardı. Valideynləriniz Sizinlə qəddar rəftar etdikdə, hansı
hərkətləri edirsiniz sualına, yeniyetmələrdən 46 nəfəri – özümü öldürmək
istəyirəm, 21 nəfəri evdən qaçdığını, 29 nəfəri ağladığını, 23 nəfəri hirsini
başqasından çıxıdını, digərləri isə müxtəlif 
adamlarla qonşular, rəfiqələr və s ilə bölüşdüyünü qeyd edib. Özünəqəsd
etmək istəmisənmi?- sualına 103 nəfər “bəli”, 147 nəfər “xeyr” cavabı
vermişdi.Qalanları isə sualı cavablandırmamışdı. Hansı yaşda  intihar haqqında daha çox düşünmüsən sualına
-116 nəfər 15-16 yaşında olduğu vaxtları qeyd etmişdir. Digər yaş dövrləri
yuksəldikcə intihar haqqında düşüncələrin azaldığı müşahidə edilmişdi. İnitara
cəhdin səbəbləri isə çox müxtəlif məsələləri əhatə etmişdi. Tənhalıq, başa
düşülməmək, qəddar münasibət, valideynlərin davranışı, zorlanma, uğursuz sevgi
və s  olmuşdu.

Özünə qəsd problemi insan cəmiyyətinin
ən  qədim promlemlərindən  biridir.

Özünə qəsd problemi bütün dövrlərdə mövcud
olsa da, əvvəlki dövrlərdə bu hərəkət cəsarət və mərdlik əlaməti kimi
qiymətləndirilirdi, indiki dövrdə bu hərəkət 
ətrafda baş verən ədalətsizliyə etiraz aksiyası kimi
qiymətləndiriliməklə problemi ictimai xarakterə çevrir. İntihar şüurlu sürətdə
həyata keçirilən və ölümlə nəticələnən özünəqsəddir. Bir çox ölkələrdə intihar
deoqrafik fəlakət kimi qiymətləndirilir.

İlk intihar hadisəsinin hansı
dövrə məxsus olması tarixə məlum deyil. Keçən əsrdə ölümü şürlu seçmə ənənəsini
araşdıran, antropoloqlar genişmiqyaslı tədqiqatları ilə onun bəzi məqamlarına
aydınlıq gətiridi.  Belə ki, qədim
dövrlərdə intihar “şəxsi iş” hesab edilirmiş. Bəzi dini mərasimlər və kultlar
isə intihara qadağa qoymaqla, hətta ona cəhd edənləri ciddi cəzlandırırmış.  

Öz-özünü məhv etməyə cəhd,
görünür insanda  anadangəlmə instinktidir.
 İlk dəfə Ziqmund Freyd  “ölümün instinkti” anlayışını elmə
daxil etdi.

 Bütün canlılar var gücü ilə mövcudluq üçün
mübarizə apardığı halda,  nədənsə ayrı-ayrı
insan individləri bunun eksini edir. İnsan digər canlı varlıqlardan fərqli
olaraq, özünü məhv etməyi bacarır və ölümə sirli meyl ona məxsusdur.

Qeyd etmək lazımdır ki, intihar
bütün mədəniyyətlərdə mövcud olub. Miflərə görə insanın ölümü şəraitdən asılı
olaraq, yaxşıya və pisə bölünürdü. İntihar adətən pis ölüm, intihar edənlərin
ruhu isə cinə cevrilrimiş hesab edilirdi. Ruhlar gecələr yerin üstü ilə dolaşar
və canlıların işinə qarışardılar.

Antik dövrdə “əcdadların
qayası”  deyilən bir qaya mövcud imiş.
Yaşlanmış qocalar həmin qayadan aşağı tullanardılar. Keos adasında isə qocalar
öz gedişi münasibəti ilə möhtəşəm bayramlar təşkil edir, sonra çələng geyərək,
güclü zəhərlə badəni zəhərləyirlərmiş. Bu adət daha uzun müddət  Yaponiyada yaşandı. Aclıq illərində  kəndlərdə qoca valideynlər öz uşaqlarından
onları dağlara aparmağı xahiş edirmişlər.

Artıq qədim dövdə intiharla
bağlı qadağalar meydana çıxmaqla ciddi cəzalar formalaşdı. Nigeriyanın çox
tayfalarında, Uqanda, Keniyada intihar birmənalı şər hesab edilirdi və cəzaya
layiq görülürdü. Belə cəzalara misal olaraq mərhumun qohumlarının cəsədə
yaxınlaşmağının qadağan edilməsi, yaxud şəxs özünü asırdısa onun evinin atəşlə
təmizlənməsi, yəni yandırılması kimi ayinlər mövcud idi. Qohumlar günahı
yüngülləşdirmək üçün öküz və ya qoyun qurban gətirməli idi.

Yeri gəlmişkən, Azərbaycanda da
bu yaxınlara kimi, hətta indi də intihar edənlər qınanılır və  ailə isə buna görə utanc hissi keçirir.

İntihar- həyatdan
könüllü gedişdir.

Bu mövzu uzun müddət qadağan
olunmuş mövzu hesab edilib. Hətta bütün dini inanclarda intihar günah hesab
edilib və edilir. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, intihar halları mövcuddur və
bunun qarşısını almaq üçün kifayət qədər təcrübə mövcud deyil. 

Müşahidə edilən məqamlardan
biri, intahara meyillik yaz aylarına təsdüf edir. Adətən intahara meyilli
insanların daxili aləmi qışın tutqunluğu ilə həmahəng olduğu üçün daxili “mən”
qış aylarında özünü rahat hiss edir. Lakin yazın rəngləri, günəş daxili
tutqunluğu ilə əks münasibət təşkil etdiyi üçün, həyacan və təlatümlər
kəskinləşir. Təsadüfü deyil ki, amerikalı şair Tomas Elliot  aperel ayını “qəddar ay” adlandırmışdır. Belə
ki, intiharların illik statistikiasna nəzər saldıqda, məhz aprel ayında bu
rəqəm 80% çatır.

Ailə münaqişələri, doğmalarının
itgisi, tənhalığa dözümsüzlük, seçim imkanlarının məhdudluğu, sosial və
iqtisadi uğursuzluqlar yaz ayında gözlənilən “xoşbəxtlik” mövsumu ilə uyuşmada,
insanla daha çox intihara meyillənir. Lakin, bu o demək deyil ki, intihar
yalnız yazın simptomudur.

İntihar davarnışı

Bu intihara meyillikdə
aktivliyin müşahidə edilməsidir.  Yəni, fikirlər,
niyyət, xəbərdalıq,   cəhd və s.

İntihar hadisələrini təhlil
edərkən ilk öncə onun davranış formalarına diqqət yetirmək lazımdır.

Nümayişkarənə davranış – bura
damarlrın kəsilməsi, zəhərli olmayan dərman pereparatlarının  qəbulu, asmaq inssinirovkası;

Effektli intihar davranışı –
özünü asmağa cəhd, yandırmaq, toksik və ya zəhərli dərman pereparatlarının
qəbulu;

Həqiqi real intihar davarnışı –
özünü asmaq.

İntihara meyil edən qurpa
aiddir.

  • əvvəllər initihara cəhd etmiş şəxslər ( intihar
    etmiş şəxslərin 30% əvvəllr intihara cəhd etmiş şəxslər olur);
  • intiharla bağlı mütamadi xəbərdarlıq edən şəxslər;
  • özünə xəsarət yetirməyə meyilli olan şəxslər;
  • ailədə intiahr etmiş olanların üzvləri;
  • alkaqola meyilli şəxslər;
  • taksik perparatlar və narkotik istifadə edən
    şəxslər;
  • ağır depresssiya keçirən şəxslər;
  • xronoki və ya əlacsız xəstəlikdən əziyyət çəkən
    şəxlər;
  • ağır itki ilə üzləşmiş -yaxınlarını itirmiş
    şəxslər;
  • ailə problemləri.

Belə xarakterik xüsusiyyətlərlə
üzləşən tanışlar, qonşular, qohumlar mütləq şəkildə, mütəxəssisə müraciət
etməyi gecikdirməməlidir.

Təssüflər olsun ki, bəzi
hallarda biz intihara meyilli şəxslərin hədələri fikirlərinə biganə yanaşaraq,
intihardan danışanlar heç vaxt inithar etməz deyirik.

Yaxud depersiyada olan insanla
söhbət etməyi lüzumsuz saymırıq və düşünürük ki, bizim söhbətimiz onu intihara
sürükləyər. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, intihara meyilli şəxslərin mütləq
şəkildə yardıma ehtyacı var və o bunu gözləyir. Bəzi hallarda isə bizim
qənaitimizə görə, normal adam inithar etməz deyirik. Nəzərə almaq lazımdır ki,
intihar edənlərin əksəriyyəti, heç də psixi xəstə deyil.

Təcrübə
göstərir ki inithar etmək istəyən şəxslərin xüsusi ifadələri mövcuddur. Məslən:
“ Mən daha bacarmıram”, “onlara mənsiz daha yaxşı olacaq”, “mən olmasaydm daha
yaxşı olardı”, “ həyatın dəyəri yoxdur”, “heç kimin vecinə deyil”, “ sən mənim
sonuncu ümidimsən”  və s.     

Belə ifadələr eşitdikdə, qarşı
tərəf öz fikir  və mülahizələrində çox
ehtiyatlı olmalıdır. Lakin ehtiyatlılıq dedikdə, bu insanlarla xəstə kimi
davranmaq tövsiyyə edilmir.  Ən vacib
məqamlardan biri isə, həmin şəxslərlə üz – üzə danışmaqdır.

Elə ilk etimad telefon
xidmətinin yaranma tarixi məhz intiharlarla bağlıdır.

1906-cı ildə Nyu Yorkda
protestant keşiş Harri Uorreni gecəyarı bir zəng oyadır: “Yalvarıram mənimlə
görüşün, çox çarəzsizəm” – deyir. Keşiş: “Sabah səhər kilsə açıq olacaq” deyir.
Səhər müqəddəs ata həmin şəxsin özünü asdığını eşidir. Bu xəbərdən sarsılan
keşiş qəzetlərdə belə elan verir, “dünyanızı dəyişməzdən öncə, istənilən vaxt
mənə zəng edin”.

Facebook
Facebook
Google+
Google+
http://tamizdunya.com/car%C9%99siz%C9%99m-m%C9%99ni-dinl%C9%99yin">
Twitter

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir